പുസ്തകം III. സൃഷ്ടി പ്രകരണം (ഉത്പത്തി ഖണ്ഡം)

ഈ വിഭാഗം പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ ഉത്ഭവത്തെയും സ്വഭാവത്തെയും കുറിച്ചാണ് പ്രതിപാദിക്കുന്നത്. വസിഷ്ഠ മഹർഷിയുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ, എണ്ണമറ്റ വസ്തുക്കളും, കാലത്തെയും സ്ഥലത്തെയും കുറിച്ചുള്ള സങ്കല്പങ്ങളും, വൈവിധ്യമാർന്ന നിയമങ്ങളുമുള്ള ഈ പ്രപഞ്ചം ഒരാളുടെ മനസ്സിന്റെ സൃഷ്ടി മാത്രമാണ്. സ്വപ്നത്തിൽ മനസ്സ് ഒരു ലോകം സൃഷ്ടിക്കുന്നതുപോലെ തന്നെ, ജാഗ്രതാവസ്ഥയിലും (ഉണർന്നിരിക്കുന്ന അവസ്ഥ) മനസ്സ് സങ്കല്പികമായ ഒരു ലോകത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു. സ്വപ്നവും ജാഗ്രതാവസ്ഥയും തമ്മിലുള്ള ഏക വ്യത്യാസം, സ്വപ്നങ്ങൾ ഹ്രസ്വമാണെന്നും ജാഗ്രതാവസ്ഥ താരതമ്യേന ദൈർഘ്യമുള്ളതാണെന്നുമാണ്.

സ്ഥലവും കാലവും മനസ്സിന്റെ വെറും ആശയങ്ങൾ മാത്രമാണ്. മനസ്സിന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെ ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ ഒരു നിമിഷമായി കടന്നുപോയേക്കാം, അല്ലെങ്കിൽ ഉണർന്നിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയിലെ ഒരു നിമിഷം സ്വപ്നത്തിൽ വർഷങ്ങളായി അനുഭവപ്പെട്ടേക്കാം. സ്ഥലത്തെക്കുറിച്ചുള്ള സങ്കല്പത്തിന്റെ കാര്യത്തിലും ഇത് സത്യമാണ്. കൗതുകകരവും അറിവ് പകരുന്നതുമായ നിരവധി കഥകളിലൂടെ ഈ വസ്തുതകൾ വിശദീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.